Dünya genelinde dijital ürünlerin ve veri akışının gümrük vergilerinden muaf tutulmasını sağlayan 28 yıllık tarihi dönem resmen kapandı. Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) Kamerun’da gerçekleştirdiği kritik zirvede, 1998’den bu yana her yıl uzatılan e-ticaret moratoryumu üzerinde uzlaşma sağlanamadı ve muafiyet 31 Mart 2026 itibarıyla sona erdi.

Bu gelişme, artık devletlerin internet üzerinden indirilen yazılımlar, dijital oyunlar, filmler ve müzikler için gümrük vergisi koymasının önündeki hukuki engelin kalktığı anlamına geliyor. Dijital ekonominin anayasası sayılan bu kuralın çöküşü, teknoloji dünyasında yeni bir belirsizlik dalgası başlattı.

Dijital ticaretin 28 yıllık koruma kalkanı düştü

İnternetin emekleme döneminde, dijital ticaretin büyümesini teşvik etmek amacıyla kabul edilen gümrük muafiyeti, bugüne kadar küresel e-ticaretin temel taşıydı. Ancak Kamerun’un başkenti Yaoundé’de düzenlenen DTÖ 14. Bakanlar Konferansı’nda ipler koptu. Gelişmekte olan bazı ülkeler, dijital gümrük vergilerini bir gelir kaynağı ve ekonomik egemenlik hakkı olarak savunurken, gelişmiş ekonomiler serbest ticaretin devam etmesi gerektiğini vurguladı.

Sonuçta bir ortak payda bulunamadı ve dijital iletimler üzerindeki gümrük yasağı tarih oldu. Bu durum, Netflix’ten izlediğiniz bir filmden, şirketlerin yurt dışından satın aldığı bulut yazılımlarına kadar her türlü veri akışının potansiyel bir gümrük vergisi kalemi haline gelmesine yol açabilir.

Türkiye ve Brezilya’nın vetosu süreci kilitledi

Müzakerelerin merkezinde yer alan tartışmaların odağında Türkiye ve Brezilya vardı. ABD ve Avrupa Birliği’nin başını çektiği grup, moratoryumun kalıcı hale getirilmesini veya en azından birkaç yıl daha uzatılmasını talep etse de, Türkiye ve Brezilya’nın bu teklifi reddetmesiyle süreç tıkandı.

İtiraz eden ülkelerin temel argümanı, dijitalleşen dünyada geleneksel gümrük gelirlerinin azaldığı ve devletlerin bu boşluğu dijital gümrüklerle doldurma hakkı olduğu yönünde. Öte yandan, aralarında Japonya, Singapur ve Avustralya’nın da bulunduğu 66 ülke, DTÖ genelindeki bu başarısızlığın ardından kendi aralarında bir E-ticaret Anlaşması imzalayarak birbirlerine karşı dijital vergi uygulamayacaklarını taahhüt etti. Ancak bu anlaşma, küresel ölçekteki belirsizliği gidermeye yetmiyor.

Tüketiciyi ve şirketleri neler bekliyor?

Hemen yarın tüm dijital servislerin fiyatının artacağını söylemek zor; çünkü bir ülkenin dijital gümrük vergisi alabilmesi için önce bunun teknik altyapısını ve mevzuatını oluşturması gerekiyor. Ancak kapının bir kez açılmış olması, özellikle bütçe açığı veren ülkeler için dijital ürünleri iştah kabartıcı bir hedef haline getiriyor.

Yazılım geliştiriciler, içerik üreticiler ve dijital yayın platformları için maliyetlerin artması, bu maliyetlerin de son kullanıcıya yansıması en olası senaryo olarak görülüyor. Ayrıca, farklı ülkelerin farklı vergi oranları belirlemesi, küresel internet ekosisteminin yerelleşmiş vergi adacıklarına bölünmesine neden olabilir.